Blok z Płyty - Osiedla z Wielkiej Płyty w Polsce

Blok z Płyty - Osiedla z Wielkiej Płyty w Polsce
Autor Marcelina Woźniak
Marcelina Woźniak29 października 2023 | 8 min

Blok z Płyty to charakterystyczny element architektury mieszkaniowej w Polsce w czasach PRL-u. Osiedla z wielkiej płyty powstawały masowo od lat 60. do 80. XX wieku i do dziś stanowią nieodłączny element wielu miast. Choć budziły wiele kontrowersji, spełniały swoją rolę w zapewnieniu ludności taniego mieszkania. W artykule przyjrzymy się bliżej genezie i cechom tych osiedli oraz ich miejscu we współczesnej tkance miejskiej.

Kluczowe wnioski:
  • Osiedla z wielkiej płyty to prosta w budowie i tania w utrzymaniu forma budownictwa mieszkaniowego.
  • Miały rozwiązać problem braku mieszkań w dużych miastach po II wojnie światowej.
  • Cechują się charakterystyczną, powtarzalną architekturą i niewielkimi metrażami mieszkań.
  • Dziś wymagają remontów i dostosowania do współczesnych standardów.
  • Stanowią świadectwo minionej epoki i ważny element historii polskich miast.

Historia budowania osiedli z wielkiej płyty w PRL-u

Budowanie osiedli mieszkaniowych z wielkiej płyty na masową skalę rozpoczęło się w Polsce w latach 60. XX wieku. Było konsekwencją ogromnego deficytu mieszkaniowego, który pojawił się po zniszczeniach wojennych i w wyniku gwałtownego napływu ludności do miast w okresie industrializacji. Władze komunistyczne postawiły na uprzemysłowienie procesu budowy bloków mieszkalnych z wykorzystaniem prefabrykowanych elementów betonowych. Pozwalało to na szybkie tempo budowy przy stosunkowo niskich kosztach.

Pierwsze blokowiska systemowe według jednolitych projektów zaczęły powstawać na przełomie lat 50. i 60. Były to m.in. osiedla Teofilowa we Wrocławiu i Żerań w Warszawie. Apogeum budowy osiedli wielkopłytowych przypadło na lata 70., kiedy wprowadzono w życie program budowy 1 mln mieszkań rocznie. Wielka płyta stała się wówczas dominującą technologią w budownictwie mieszkaniowym w całym kraju.

Blokowiska z wielkiej płyty były projektowane jako samowystarczalne jednostki urbanistyczne z własną infrastrukturą handlowo-usługową. Charakteryzowały się typowym układem budynków wolnostojących rozmieszczonych równolegle w stosunku do ulic i alejek spacerowych. By zaspokoić olbrzymie zapotrzebowanie, budowano je szybko i tanio, przy niewielkiej dbałości o jakość i estetykę. Liczyła się przede wszystkim funkcjonalność.

Krytyka architektury blokowisk

Już w momencie budowy osiedla z wielkiej płyty spotykały się z krytyką architektów i urbanistów. Zarzucano im schematyczność i powtarzalność modernistycznych form oraz brak dbałości o skalę ludzką w przestrzeni miejskiej. Podkreślano nieuwzględnianie specyfiki miejsca i tradycji budowlanych. Blokowiska były postrzegane jako przykład architektury użytkowej nastawionej na ilość, a nie jakość przestrzeni.

Mimo wad, osiedla z wielkiej płyty spełniały swoją podstawową rolę, jaką było dostarczenie dużej liczby tanich mieszkań. Dla wielu ludzi była to pierwsza możliwość uzyskania własnego "M" w bloku.

Największe osiedla z wielkiej płyty w polskich miastach

Najwięcej blokowisk powstało w największych miastach Polski, takich jak Warszawa, Wrocław, Kraków czy Gdańsk. Do najbardziej znanych przykładów można zaliczyć:

  • Ursynów w Warszawie - ponad 100 tys. mieszkańców
  • Żerań i Bródno w Warszawie
  • Nowy Targ we Wrocławiu - ok. 40 tys. mieszkańców
  • Winogrady i Sępolno we Wrocławiu
  • Krakowskie osiedla Podgórze i Nowa Huta
  • Morena, Piecki-Migowo i Brzeźno w Gdańsku

Wiele blokowisk zbudowano także w innych dużych miastach, takich jak Łódź, Poznań, Szczecin, Bydgoszcz, Lublin, Katowice czy Białystok. Często stanowią one trzon zabudowy tych ośrodków, a ich udział w miejskiej tkance jest bardzo znaczący.

Projekty i typy bloków

Do budowy osiedli wielkopłytowych wykorzystywano projekty typowe opracowane przez Biura Projektów Typowych. Powtarzano je w różnych częściach kraju, co doprowadziło do ujednolicenia architektury. Dominowały 4- i 11-piętrowe punktowce oraz "kilkunastopiętrowe ściany" - długie bloki mieszkalne.

Do najpopularniejszych typów budynków należały m.in.: WUF-T, WWS, czy T-1. Ich charakterystyczne, prostopadłościenne bryły z dużymi płaszczyznami elewacji wykonanymi z płyt i paneli stanowią wizytówkę polskich blokowisk.

Czytaj więcej: Montaż przydomowej oczyszczalni ścieków - Jak wykonać instalację i podłączenie?

Blokowiska - cechy charakterystyczne architektury

Osiedla z wielkiej płyty cechuje charakterystyczna, powtarzalna architektura i urbanistyka. Oto jej główne cechy:

  • Budynki wolnostojące ustawione równolegle do siebie
  • Prosta, funkcjonalna bryła budynków - najczęściej prostopadłościan
  • Płaskie dachy
  • Duże płaszczyzny ścian zewnętrznych bez ozdób
  • Ocieplane panele ścienne z wielkiej płyty
  • Małe okna - często tylko z jednej strony budynku
  • Wielkopłytowe balkony
  • Typowe, powtarzalne układy mieszkań

Bloki budowano z wielkich płyt prefabrykowanych produkowanych masowo w zakładach przemysłowych, a nie na placu budowy. Stąd charakterystyczny, surowy wygląd blokowisk. Najczęściej są one 5, 8 lub 11-piętrowe. Często tworzą rozległe, jednolite pod względem stylistycznym i wizualnym osiedla liczące kilkadziesiąt budynków.

Lata świetności budownictwa z wielkiej płyty w Polsce 1960-1980
Najpopularniejsze typy bloków WUF-T, WWS, T-1
Najczęstsza wysokość 5, 8 lub 11 pięter
Typowa liczba mieszkań w bloku 60-120
Materiał Prefabrykowane płyty betonowe

Życie w bloku z wielkiej płyty - wady i zalety

Blok z Płyty - Osiedla z Wielkiej Płyty w Polsce

Mieszkanie w bloku z wielkiej płyty ma zarówno swoje wady, jak i zalety. Z jednej strony blokowiska były krytykowane za liczne niedociągnięcia. Z drugiej - dawały wielu ludziom pierwsze własne mieszkanie.

Wady mieszkania w bloku:

  • Małe, ciasne mieszkania o niskim standardzie
  • Słaba izolacja termiczna i akustyczna
  • Piony instalacyjne w środku mieszkań
  • Powtarzalna, monotonna architektura
  • Słaba infrastruktura i mało zieleni

Zalety bloków z wielkiej płyty:

  • Niska cena mieszkań
  • Lokalizacja w mieście, blisko do usług
  • Wspólnota sąsiedzka
  • Duża dostępność mieszkań
  • Szybka realizacja inwestycji

Dla wielu ludzi, zwłaszcza młodych rodzin i pracowników, bloki były jedyną dostępną opcją mieszkaniową. Stanowiły przepustkę do własnego "M", choć często kosztem ciasnoty i słabego komfortu. Jednak dla ówczesnych realiów i standardów wartość samodzielnego mieszkania przeważała nad wadami bloków.

Remont i modernizacja bloków z wielkiej płyty

Współcześnie większość bloków z wielkiej płyty, zwłaszcza tych starszych, wymaga remontu i dostosowania do nowych standardów mieszkaniowych. Obejmuje to zazwyczaj:

  • Ocieplenie ścian zewnętrznych
  • Wymiana okien na energooszczędne
  • Remont balkonów i loggii
  • Modernizacja instalacji
  • Odnowienie klatek schodowych
  • Uporządkowanie terenów wokół budynków

Dzięki termomodernizacji i powiększeniu metrażu mieszkań (np. poprzez zabudowę balkonów) można znacząco podnieść komfort życia w blokach z wielkiej płyty. Jest to konieczne, jeśli mają nadal służyć mieszkańcom.

Osiedla wielkopłytowe ze względu na niską wartość techniczną wymagają pilnych działań naprawczych. W przeciwnym razie popadną w zupełną ruinę. A tego nie można dopuścić choćby ze względu na ludzi tam mieszkających.

Remont bloków z wielkiej płyty to duże przedsięwzięcie logistyczne i finansowe. Wymaga ścisłej współpracy mieszkańców i odpowiednich funduszy. Jednak daje szansę na kolejne dekady funkcjonowania tych osiedli.

Bloki z wielkiej płyty - dziedzictwo architektury PRL-u

Mimo licznych zarzutów osiedla z wielkiej płyty na stałe wpisały się w krajobraz polskich miast i stanowią świadectwo minionej epoki. Są nieodłącznym elementem architektury czasów PRL-u.

Dziś mamy bardziej krytyczny ogląd blokowisk i dostrzegamy ich wady. Jednak bez względu na ocenę, stanowią one ważny fragment historii polskiego budownictwa i urbanistyki. Dla wielu osób są po prostu miejscem, które kojarzy się z domem i dzieciństwem.

Należy dbać o modernizację i rewitalizację tych osiedli, aby poprawić warunki życia mieszkańców, ale także zachować charakterystyczny element polskich miast. Bloki z wielkiej płyty to w końcu część dziedzictwa architektury, z którym warto się godzić i które należy pielęgnować.

Podsumowanie

Budownictwo z wielkiej płyty odegrało kluczową rolę w rozwoju polskich miast w drugiej połowie XX wieku. Pozwoliło na masową realizację tanich mieszkań dla milionów rodzin, choć kosztem często niskiej jakości i powtarzalności architektury. Mimo wielu mankamentów, bloki z wielkiej płyty spełniły swoją funkcję i na trwałe wpisały się w krajobraz polskich miast.

Charakterystyczne osiedla wielkopłytowe z prostymi, funkcjonalnymi budynkami bez ozdób architektonicznych stały się symbolem budownictwa czasów PRL. Ich liczne wady, jak małe metraże czy niska izolacyjność, wynikały z dążenia do masowej i szybkiej realizacji inwestycji. Jednak dla wielu ludzi była to jedyna szansa na własne mieszkanie.

Dziś blokowiska z wielkiej płyty wymagają remontów i modernizacji, by nadal służyć mieszkańcom. Mimo kontrowersji wokół tych osiedli, stanowią one ważny element historii polskiego budownictwa i zasługują na właściwą opiekę. Są świadectwem minionej epoki, z którą trzeba się godzić.

Budynki z wielkiej płyty będą jeszcze długo stanowić istotną część struktury wielu polskich miast. Dlatego należy podejmować działania zmierzające do poprawy ich standardów mieszkaniowych i dostosowania do aktualnych potrzeb oraz oczekiwań lokatorów.

Najczęstsze pytania

Bloki z wielkiej płyty zaczęły masowo powstawać w Polsce w latach 60. XX wieku. Była to odpowiedź na ogromne zapotrzebowanie na tanie mieszkania w miastach po zniszczeniach wojennych i fali migracji ze wsi. Wykorzystywano technologię uprzemysłowionej prefabrykacji - gotowe elementy produkowano w zakładach, a na miejscu jedynie montowano. Pozwalało to na szybką i tanią budowę osiedli.

Do budowy osiedli wykorzystywano kilka podstawowych typów bloków zaprojektowanych przez Biura Projektów Typowych, np. WUF-T, WWS czy T-1. Były to najczęściej 5- lub 11-piętrowe budynki o prostej bryle i surowym, industrialnym wyglądzie. Prefabrykowane ściany montowano z gotowych płyt betonowych.

Do typowych wad bloków zalicza się przede wszystkim małe, ciasne mieszkania o niskim standardzie, złą izolację termiczną i akustyczną, piony instalacyjne w środku mieszkań, powtarzalną architekturę oraz słabą infrastrukturę osiedli. Liczyła się szybkość budowy, nie jakość i komfort mieszkańców.

Większość bloków z wielkiej płyty wymaga remontów i termomodernizacji, aby dostosować je do współczesnych standardów mieszkaniowych. Jednak dzięki odpowiednim pracom można znacząco poprawić ich komfort i funkcjonalność. W wielu przypadkach nadal stanowią dobrą bazę mieszkaniową.

Mimo wielu kontrowersji, osiedla z wielkiej płyty stanowią nieodłączny element wielu polskich miast i świadectwo minionej epoki. Choć ocena ich architektury jest różna, odegrały kluczową rolę w powojennym rozwoju budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Dlatego należy je chronić i modernizować.

5 Podobnych Artykułów

  1. Ile Kosztuje Pozwolenie na Budowę w 2023? Koszty i Cena
  2. Dom przy Przyjemnej 12 bis: komfort i nowoczesność w jednym
  3. Filtry do nawiewników okiennych: ochrona przed pyłem i smogiem
  4. Elektrozaczep do drzwi z pochwytem: bezpieczeństwo i wygoda
  5. Montaż membrany dachowej - Jak ułożyć membranę na dachu krok po kroku
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Marcelina Woźniak
Marcelina Woźniak

Jestem doświadczoną dziennikarką piszącą o tematyce domu i ogrodu. Dostarczam czytelnikom praktycznych porad dotyczących urządzania i dekoracji wnętrz oraz pielęgnacji roślin. Moje teksty cechuje rzetelność i dbałość o szczegóły.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły